Nguy cơ kế hoạch thu phí của Iran phá vỡ thỏa thuận tiền mã hóa Hormuz

 

 

Bộ Ngoại giao Iran và chính quốc hội nước này hiện đang kéo chính sách Hormuz của Tehran theo hai hướng đối lập, và sự chia rẽ này đã tác động trực tiếp lên giá dầu. Vào ngày 5 tháng 8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei cho biết Iran và Oman đã đồng ý về tọa độ địa lý cho một hành lang hàng hải hai làn không thu phí qua eo biển, áp dụng trong thời gian tạm thời 60 ngày cùng một trung tâm điều phối do hai bên quản lý. Một ngày sau đó, quốc hội Iran bắt đầu xem xét một kế hoạch riêng biệt nhằm cấm các tàu liên quan tới Mỹ và Israel, đồng thời thu phí tất cả các tàu thương mại khác lên tới 7% giá trị hàng hóa, với mức phạt 20% cho những trường hợp vi phạm. Eo biển Hormuz là tuyến đường thủy rộng khoảng 33 km giữa Iran và Oman - nơi vận chuyển gần 1/5 lượng dầu toàn cầu, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA). Đó cũng là lý do vì sao bất kỳ thách thức lập pháp nào đối với thỏa thuận mà Tehran đàm phán đều có thể gây ảnh hưởng mạnh, chứ không phải chỉ là một yếu tố bên lề.

 

Câu chuyện ở đây không phải Iran “quay xe” chỉ trong một đêm. Đây là câu chuyện về hai nhánh quyền lực của cùng một chính phủ, phục vụ cho các nhóm đối tượng khác nhau, và về việc sự bất đồng này đã ảnh hưởng như thế nào đến giá mỗi thùng dầu thô.

 

 

 

Hướng thứ nhất xuất phát từ Bộ Ngoại giao Iran. Esmail Baghaei thông báo với báo giới hôm thứ Tư, ngày 5 tháng 8 rằng Tehran và Muscat đã đạt được thỏa thuận về các tọa độ cụ thể cho một tuyến hàng hải hai làn: luồng vào sẽ đi qua hành lang phía bắc gần bờ biển Iran, còn luồng ra sẽ đi qua hành lang phía nam gần Oman. Thỏa thuận này không thu phí, áp dụng tạm thời trong 60 ngày và dưới sự phối hợp quản lý chung. Baghaei mô tả tuyên bố chung Tehran-Muscat đang “ở giai đoạn soạn thảo cuối cùng” – chỉ bốn từ này thôi cũng khiến thị trường dầu mỏ biến động mạnh hơn là các tuyên bố hoàn chỉnh từ phía chính phủ.

 

Hướng thứ hai xuất phát từ quốc hội Iran, và dẫn sang hướng ngược lại. NPR đưa tin ngày 6 tháng 8 rằng các nghị sĩ đang xem xét riêng một kế hoạch cấm các tàu liên quan đến Mỹ, Israel cùng các nước “thù địch” khác đi qua eo biển này. Kế hoạch này cũng quy định thu phí đối với tất cả các tàu thương mại khác lên tới 7% giá trị hàng hóa, phạt 20% đối với bên vi phạm, và toàn bộ chính sách này chỉ được áp dụng khi Iran được bồi thường thiệt hại chiến tranh. Một chế độ thu phí lên tới 7% giá trị hàng hóa rõ ràng đi ngược hoàn toàn với hành lang quá cảnh tạm thời không thu phí Bộ Ngoại giao vừa mất nhiều tuần đàm phán với Oman.

 

 

Phần lớn các bản tin xoay quanh sự chia rẽ này thường đóng khung đơn giản rằng Iran đang “lật kèo”, nhưng cách nhìn đó bỏ qua thực tế chính trị nội bộ. Bộ Ngoại giao là nơi đàm phán, còn quốc hội là nơi lập pháp – hai chức năng này rất hiếm khi đồng bộ. Hai bên phục vụ các đối tượng chính trị riêng biệt trong chính phủ và không bên nào thực sự “trói buộc” bên còn lại trừ khi được phê chuẩn chính thức hoặc ký thành thỏa thuận đã hoàn tất.

 

Bộ Ngoại giao Iran là kênh hành pháp trao đổi với Oman, soạn thảo các tuyên bố chung và tuân thủ định hướng đối ngoại do lãnh đạo Tehran đưa ra. Quốc hội Iran - tức Majlis - đại diện cho cử tri trong nước với khuynh hướng cứng rắn hơn, đòi hỏi trách nhiệm giải trình rõ ràng về thiệt hại chiến tranh và luôn nghi ngờ bất kỳ thỏa thuận nào tỏ ra “dễ chịu” với Mỹ hay Israel. Kế hoạch thu phí và cấm tàu đáp ứng tốt mong muốn của nhóm này hơn hẳn so với một phương án hậu cần “lặng lẽ”, không thu phí với Oman, dù rằng chính phiên bản không thu phí lại là cái mà các nhà ngoại giao Tehran cần để vận chuyển dầu ra khỏi Iran.

 

Sự bất nhất này không phải điều hiếm xảy ra trên thế giới. Nhánh hành pháp thường đàm phán thỏa thuận mà sau đó lập pháp lại làm chậm, sửa đổi, thậm chí bác bỏ trong hầu hết các nhà nước thực hiện phân quyền. Vấn đề ở đây đặc biệt ở chỗ: cả hai hướng giải quyết đều đồng thời diễn ra trong cùng một chính phủ, cùng một thời điểm và cùng trên một mặt trận. Các trader buộc phải “định giá” cả hai kịch bản cho đến khi một bên thắng thế chính thức. Các tọa độ mà Bộ Ngoại giao công bố chỉ có ý nghĩa nếu không bị quốc hội phủ quyết bằng luật. Kịch bản thu phí của quốc hội chỉ thực sự quan trọng nếu được thông qua theo đúng thủ tục pháp lý tại Iran. Hiện tại, chưa có điều kiện nào được đáp ứng.

 

 

Chính quyền Mỹ phản hồi kế hoạch thu phí của quốc hội Iran ngay ngày 6 tháng 8 với thái độ rất dứt khoát. Một quan chức Mỹ khẳng định sẽ không có “bất kỳ loại phí hoặc lệ phí nào”, nhấn mạnh eo biển là “tuyến đường hàng hải quốc tế mà không bên nào có quyền kiểm soát” hoặc ngăn cản tự do qua lại. Phản ứng này nhắm trực tiếp vào kế hoạch thu phí và cấm tàu của quốc hội, chứ không phải hành lang riêng biệt không thu phí do Bộ Ngoại giao Iran đã thống nhất với Oman – phương án được các quan chức Mỹ bình luận thuận lợi hơn trong suốt tuần qua. Washington gửi tín hiệu rõ rằng họ sẽ không chấp nhận bất kỳ chế độ thu phí nào, dù đến từ nhánh quyền lực nào của Iran.

 

 

Tuyên bố chung Tehran-Muscat mà Baghaei đề cập ngày 5 tháng 8 vẫn chưa được công bố tận cuối tuần này. Livestream của CNN ngày 8 và 9 tháng 8 tiếp tục cho biết tài liệu này “đang ở giai đoạn rà soát cuối cùng”, còn phụ thuộc vào việc “không có sự can thiệp của bên thứ ba” theo lời các quan chức. Năm ngày sau phát ngôn của Baghaei, văn bản mà cả hai chính phủ công khai hướng đến vẫn chưa được ký cũng như công bố.

 

Trưởng ban an ninh quốc gia Iran còn tăng thêm bất định khi công bố danh sách yêu cầu vào cuối tuần, trong đó có việc gỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ, rút toàn bộ quân đội Mỹ khỏi khu vực và chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn. Đây là những đòi hỏi tối đa, hoàn toàn “trên giấy”, đối chọi với hành lang vận tải tạm thời 60 ngày đang bàn. Trong khi đó, bản tuyên bố chung vẫn chưa thành hình. Chủ nhật, ngày 9 tháng 8, Trump cho biết Mỹ đang “giảm nhẹ” các cuộc đàm phán với Iran và tăng cường áp lực kinh tế, theo các bản tin. Cả hai chính phủ đều không thông báo đàm phán thất bại. Mỗi bên đều phát đi tín hiệu của riêng mình rằng một phiên bản đơn giản hơn của thỏa thuận này vẫn chưa tới gần.

 

Trader từng trải qua chuyện này. Phemex đã phân tích tác động của lệnh ngừng bắn Iran đối với tâm lý thị trường crypto, và mô hình vẫn lặp lại: các tiêu đề “giảm căng thẳng” kéo chỉ số Fear and Greed xoay trục nhanh hơn là phản ánh thực tế trong ngắn hạn.

 

 

Kết phiên ngày 7 tháng 8, dầu Brent đứng ở mức 83,55 USD/thùng, tăng 1,29% trong ngày, tăng 7,09% trong tháng và tăng 25,47% so với cùng kỳ năm ngoái, theo TradingEconomics. WTI mở cửa cùng ngày ở mức 78,31 USD và đóng cửa gần 78,20 USD ngày 8 tháng 8. Giá cả hai chuẩn đều vượt xa mức dưới 79 USD ghi nhận ngày 5-6/8, khi phát ngôn “giai đoạn soạn thảo cuối cùng” của Baghaei còn “nóng” và thị trường đang kỳ vọng nhiều về một giải pháp sắp thành.

 

Dữ liệu realtime sáng thứ Hai, ngày 10 tháng 8, ghi nhận giả Brent giao dịch nhỉnh trên 84 USD/thùng, biến động trong biên độ 81,52–84,40 USD; còn WTI quanh 78,82 USD, tăng khoảng 0,8% trong ngày. Lưu ý nguồn dữ liệu này tổng hợp không có timestamp UTC chính xác, nên chỉ nên coi là tương đối chứ không tuyệt đối. Duy chỉ có một điều: xu hướng tăng vẫn tiếp diễn sau ngày 7/8, không có dấu hiệu đảo chiều và trùng với thời điểm quốc hội Iran đưa ra kế hoạch thu phí, còn tuyên bố chung vẫn tiếp tục bị “treo” cuối tuần.

 

Tất nhiên không thể khẳng định duy nhất một nguyên nhân. Giá dầu vận động dựa trên rất nhiều yếu tố cùng lúc, không có nguồn nào liên kết rõ ràng phục hồi giá với sự kiện cụ thể. Nhưng trình tự diễn ra rất khó bỏ qua: thời điểm giá dầu Brent/WTI dưới 79 USD chính là lúc thị trường kỳ vọng giải pháp từ phía Bộ Ngoại giao tiến triển nhất, và đợt tăng trở lại lên gần 84 USD gắn với phản ứng khi nhánh quyền lực đối lập trong chính phủ Iran tung ra kế hoạch trái ngược, còn giấy trắng mực đen vẫn nằm trên bàn. Thị trường luôn “định giá” các câu hỏi chưa lời đáp thành rủi ro, và Hormuz hiện đậm đặc rủi ro hơn tuần trước. Phemex từng đưa ra quan sát tương tự trong tháng này khi giá dầu và thị trường chứng khoán biến động theo bất kỳ tín hiệu nào từ Tehran – động lực này tiếp tục lặp lại.

 

Ba kịch bản sắp tới sẽ tác động khác nhau lên dầu, lợi suất và Bitcoin.

 

Kịch bản	Giá Dầu	Lợi Suất (Yields)	BTC
Phương án Bộ Ngoại giao thắng thế	Brent nhiều khả năng quay về vùng dưới 79 USD/thùng như trước khi xuất hiện bản kế hoạch của quốc hội	Phí rủi ro lạm phát trong lợi suất giảm khi rủi ro nguồn cung dịu lại	Tâm lý risk-on hỗ trợ BTC thử thách lại mốc 65.000 USD
Phương án Quốc hội thắng thế	Brent giữ vững hoặc kéo dài đà tăng lên 84 USD do rủi ro gián đoạn nguồn cung bị làm mới	Lợi suất duy trì cao do phí lạm phát liên quan đến giá dầu tiếp diễn	BTC nhiều khả năng bị kìm dưới 65.000 USD khi tâm lý ưa rủi ro suy yếu
Bất phân thắng bại kéo dài	Brent giao động trong vùng 80–85 USD khi bất định chưa được xử lý	Gần như không thay đổi cho đến khi bản in CPI công bố vào thứ Tư	BTC thử sức vùng 65.000 USD mà chưa thực sự bứt phá rõ rệt

 

Dầu mỏ và crypto thường có mối quan hệ chặt chẽ trong các giai đoạn biến động vĩ mô, Phemex đã từng phân tích trước đây và tuần này cũng không ngoại lệ. Khả năng eo biển trở lại trạng thái bình thường hoàn toàn đã bị nghi ngờ suốt nhiều tháng qua. Phemex từng theo dõi tỷ lệ cược Polymarket cho kịch bản bình thường hóa xuống còn 25% từ đầu năm nay, và kế hoạch thu phí tuần này càng củng cố hoài nghi thay vì giải quyết nó. Khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 9 cũng duy trì ở mức 36% trên Polymarket suốt cuối tuần, phản ánh thị trường vẫn đang ngóng chờ bản tin CPI thứ Tư và diễn biến phân định rõ ràng hơn của cuộc đối đầu này. Câu chuyện này sẽ thuộc về bản tin chuyên biệt cho tuần công bố CPI, không đề cập thêm ở đây.

 

 

 

 

Có, theo nghĩa là tàu thuyền thương mại vẫn tiếp tục di chuyển qua nơi này; tuy nhiên, vẫn chưa có thỏa thuận mở lại chính thức nào, cũng chưa có hành lang không thu phí nào được chấp thuận, càng chưa giải quyết xong bản kế hoạch thu phí do quốc hội đề xuất. Thực tế “mở cửa” nghĩa là vận tải biển tiếp tục trong điều kiện điều khoản còn nhiều tranh cãi và chưa chốt hạ.

 

 

Quốc hội Iran đang xem xét một kế hoạch, theo NPR ngày 6 tháng 8, sẽ cấm tàu liên quan đến Mỹ và Israel, đồng thời áp phí lên các tàu khác tới 7% giá trị hàng hóa – điều kiện là Iran được bồi thường thiệt hại chiến tranh. Động thái này xuất phát từ nhu cầu chính trị nội địa đòi hỏi trách nhiệm giải trình rõ ràng, đi trên một “làn riêng” so với các cuộc đàm phán ngoại giao với Oman.

 

 

Có. Một quan chức Mỹ ngày 6/8 xác nhận sẽ “không có phí hay lệ phí nào hết”, đồng thời khẳng định eo biển là tuyến hàng hải quốc tế, không thuộc quyền kiểm soát của bất kỳ bên nào. Quan điểm này nhắm vào kế hoạch thu phí-cấm tàu do quốc hội Iran đề xuất, chứ không phải phương án hành lang không thu phí mà Bộ Ngoại giao đã đàm phán cùng Oman.

 

 

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), eo biển này là tuyến vận chuyển gần 1/5 tổng sản lượng tiêu thụ dầu toàn cầu, là “yết hầu” dầu mỏ quan trọng nhất hành tinh. Chính vì khối lượng này mà một bản kế hoạch thu phí còn chưa phê chuẩn cũng đủ làm Brent và WTI biến động mạnh.

 

 

Rủi ro chính yếu lúc này không phải là eo biển Hormuz đã bị đóng cửa, mà là việc bản thân chính phủ Iran chưa thống nhất được cách giữ nó mở như thế nào. Nếu trong những ngày tới tuyên bố chung Tehran-Muscat được công bố mà không kèm điều khoản thu phí, hãy kỳ vọng Brent lùi về dưới 79 USD – giống như diễn biến trước ngày 6/8. Ngược lại, nếu quốc hội Iran thúc đẩy bản kế hoạch thu phí–cấm tàu vượt qua các bước phê chuẩn, khả năng cao giá Brent sẽ hướng tới hoặc vượt 84 USD/thùng và BTC bị kìm dưới mức 65.000 USD do tâm lý thị trường “risk-off”. Nếu cả hai hướng này chưa ngã ngũ, thị trường sẽ tiếp tục giao động trong dải 80–85 USD như hiện nay, cùng lúc phản ánh hai kết quả trái ngược nhau. Hãy theo dõi ngày công bố thực tế của bản tuyên bố chung thay vì thêm một lần “chuẩn bị hoàn thành”, bởi đó mới là tín hiệu xác thực bên nào sẽ thắng.