Rewards Hub 
Quỹ iShares Bitcoin Trust (IBIT) của BlackRock hiện đang nắm giữ khoảng 774.000 BTC, chiếm khoảng 3,7% tổng số Bitcoin đang lưu hành, với tổng tài sản quản lý vượt mốc 70 tỷ đô la vào đầu năm 2026. Tuy nhiên, trong năm đầu hoạt động, IBIT phải đối mặt với một rào cản cấu trúc mà các ETF hàng hóa truyền thống như GLD hay IAU chưa từng gặp. Mỗi lần một thành viên ủy quyền tạo hoặc hoán đổi chứng chỉ ETF, họ phải chuyển đổi giữa Bitcoin và tiền mặt. Điều này phát sinh sự kiện chịu thuế, trượt giá thị trường và các chi phí không cần thiết – cuối cùng các khoản này ảnh hưởng đến nhà đầu tư.
Điều này đã thay đổi vào ngày 29/07/2025 khi SEC thông qua cơ chế tạo và hoán đổi in-kind cho các ETP Bitcoin và Ethereum. Quy định mới đã đưa các ETF tiền điện tử vận hành tương tự như các ETF hàng hóa truyền thống, và tác động thực tế đến khả năng bám sát giá, thuế và phí là rất đáng lưu ý nếu bạn đang nắm giữ quỹ đầu tư tiền điện tử.
Cách Thức Tạo Và Hoán Đổi ETF Hoạt Động
Đa số nhà đầu tư mua chứng chỉ ETF trên sàn tương tự như cổ phiếu. Tuy nhiên, phía sau là quy trình giúp giá ETF khớp sát với giá trị thực của tài sản cơ sở.
Các tổ chức lớn gọi là thành viên ủy quyền (Authorized Participants - AP) có thể tạo mới chứng chỉ ETF bằng cách chuyển giao tài sản cơ sở cho quỹ, hoặc hoán đổi lấy tài sản cơ sở khi hoàn trả chứng chỉ ETF. Khi giá ETF cao hơn giá trị tài sản ròng (NAV), AP sẽ tạo thêm chứng chỉ nhằm hưởng chênh lệch; khi giá thấp hơn NAV, họ hoán đổi để cân bằng lại mức giá. Hoạt động này giúp giá ETF luôn sát với giá trị thực của tài sản.
Với các ETF vàng như GLD, quy trình này luôn diễn ra bằng việc giao nhận vàng vật chất. AP chuyển vàng cho quỹ để nhận chứng chỉ ETF, không cần chuyển đổi ra tiền mặt, không phát sinh thuế và cũng không chịu trượt giá mua bán trên thị trường. Đây là quy trình in-kind và là tiêu chuẩn của mọi ETF hàng hóa từ trước đến nay.
Vì Sao ETF Tiền điện tử Chỉ Được Tạo/Huỷ Bằng Tiền Mặt Trước Tháng 7/2025
Khi SEC phê duyệt ETF Bitcoin giao ngay vào tháng 1/2024, họ áp đặt quy định mà ETF hàng hóa truyền thống chưa từng gặp phải: mọi hoạt động tạo và hoán đổi phải thực hiện bằng tiền mặt. Lý do chủ yếu là lo ngại AP sẽ trực tiếp nắm giữ Bitcoin và các vấn đề kiểm soát rửa tiền liên quan đến lưu ký tiền điện tử.
Trên thực tế, việc chỉ tạo bằng tiền mặt đồng nghĩa quy trình phức tạp hơn và tốn kém hơn cho mỗi giao dịch. Để tạo mới chứng chỉ IBIT, AP phải bán BTC trên thị trường lấy tiền mặt, chuyển tiền vào quỹ, rồi quỹ lại mua BTC trở lại. Khi hoán đổi, quy trình ngược lại. Mỗi bước mua-bán này đều phát sinh tác động thị trường, chênh lệch giá mua-bán và sự kiện chịu thuế. Với quy mô xử lý dòng tiền hàng tỷ đô la/ngày, chi phí tăng lên đáng kể, và việc buộc phải bán BTC sinh lãi trong quỹ có thể dẫn đến phân phối thuế thu nhập vốn cho cả những nhà đầu tư không bán chứng chỉ ETF nào.
So Sánh: Tạo Bằng Tiền Mặt Và In-Kind Thay Đổi Gì?
Sự khác biệt chủ yếu nằm ở số lần tài sản cơ sở (BTC) bị giao dịch trong quá trình tạo hoặc hoán đổi.
| Tính năng | Chỉ tiền mặt (Trước 7/2025) | In-Kind (Hiện tại) |
|---|---|---|
| Quy trình tạo | AP bán BTC lấy tiền mặt, chuyển tiền vào quỹ, quỹ mua lại BTC | AP chuyển BTC trực tiếp cho quỹ |
| Quy trình hoán đổi | Quỹ bán BTC lấy tiền mặt, chuyển tiền cho AP | Quỹ chuyển BTC trực tiếp cho AP |
| Số lần giao dịch BTC | 2 lần/mỗi bên | Không giao dịch trên thị trường |
| Sự kiện chịu thuế trong quỹ | Có, mỗi lần tạo/hoán đổi | Không, chuyển giao in-kind không chịu thuế |
| Trượt giá thị trường | Xuất hiện ở mọi bước | Được loại bỏ |
| Độ bám sát NAV | Biên độ chênh lệch lớn do quy trình chuyển đổi | Chênh lệch nhỏ, bám sát NAV hơn |
| Chuẩn ETF hàng hóa truyền thống | Không áp dụng | Đây là mô hình tiêu chuẩn |
Quy trình in-kind giúp loại bỏ cả một tầng giao dịch không cần thiết. BTC chỉ chuyển một lần thay vì bán rồi mua lại, loại bỏ rủi ro trượt giá, sự kiện chịu thuế trong quỹ, và giúp giá ETF bám sát hơn với giá Bitcoin giao ngay.
Ai Được Hưởng Lợi Từ Thay Đổi Này
Quyết định ngày 29/07 của SEC (Release No. 34-103571) đã phê duyệt nhanh chóng dự thảo thay đổi của Nasdaq, Cboe BZX và NYSE Arca, bao gồm các sản phẩm từ BlackRock (IBIT và iShares Ethereum Trust), Fidelity, ARK 21Shares, VanEck và một số đơn vị khác.
Bốn tổ chức đầu tiên đóng vai trò AP cho quy trình in-kind của IBIT bao gồm Jane Street, Virtu Americas, JP Morgan Securities và Marex, cho phép họ hoán đổi trực tiếp Bitcoin lấy chứng chỉ IBIT mà không cần chuyển qua tiền mặt. Với quy mô 70 tỷ USD tài sản quản lý và dòng tiền hàng ngày có thể lên tới hàng ngàn BTC, việc loại bỏ tầng chuyển đổi tiền mặt giúp tiết kiệm chi phí lớn cho mọi nhà đầu tư ETF Bitcoin và Ethereum giao ngay.
Khía Cạnh Thuế Thường Bị Bỏ Qua
Tính hiệu quả về thuế của quy trình hoán đổi in-kind là một ưu điểm lớn của cấu trúc ETF, nhưng các ETF tiền điện tử trước đây không có được. Khi ETF truyền thống thực hiện hoán đổi in-kind, quỹ chuyển tài sản tăng giá (ở đây là BTC) trực tiếp cho AP và theo luật hiện hành, việc chuyển giao này không bị tính thuế với quỹ. Quỹ có thể ưu tiên phân bổ BTC cao giá vốn cho AP trong các đợt hoán đổi, giữ lại BTC giá vốn thấp trong quỹ – tức là giảm bớt phần lợi nhuận chưa ghi nhận mà không phát sinh thuế cho nhà đầu tư còn lại.
Với mô hình cũ chỉ dùng tiền mặt, quỹ buộc phải bán BTC ra thị trường để lấy tiền mặt phục vụ việc hoán đổi, và mọi lần bán BTC sinh lời đều là sự kiện tính thuế trong quỹ. Nếu lợi nhuận cộng dồn đủ lớn, quỹ sẽ phân phối thuế thu nhập vốn cho nhà đầu tư vào cuối năm, ngay cả khi họ không bán chứng chỉ ETF nào. Nhà đầu tư giữ IBIT lâu dài vẫn có thể bị phân phối thuế vì quỹ phải bán BTC để xử lý yêu cầu hoán đổi của người khác.
Quy trình in-kind khiến kịch bản này khó xảy ra hơn nhiều. Đây chính là lý do các ETF cổ phiếu như SPY đã nhiều thập kỷ không phân phối thuế thu nhập vốn, và bây giờ cơ chế này đã áp dụng cho ETF tiền điện tử.
Ý Nghĩa Đối Với Sức Cạnh Tranh Của ETF Tiền Điện Tử
Trước khi cơ chế in-kind được chấp thuận, một lý do nhà đầu tư e ngại ETF BTC là chi phí. Bạn phải trả phí quản lý (0,25% với IBIT sau miễn giảm), cộng chi phí phát sinh từ quy trình tạo tiền mặt và nguy cơ bị phân phối thuế thu nhập vốn. Việc nắm giữ trực tiếp Bitcoin giao ngay không có các chi phí này ngoài phí giao dịch ban đầu.
Với cơ chế in-kind, chênh lệch chi phí thu hẹp đáng kể: không còn trượt giá, giảm tối đa ảnh hưởng thuế, dù vẫn phải trả phí quản lý. Đặc biệt với nhà đầu tư tổ chức cần lưu ký hợp pháp, minh bạch kiểm toán, ETF giờ đây cạnh tranh trực tiếp với nắm giữ BTC giao ngay về mặt chi phí sau thuế. Với nhà đầu tư cá nhân tại các tài khoản hưu trí (IRA) – nơi chưa thể nắm giữ BTC giao ngay tại đa số sàn môi giới – ETF nay là lựa chọn tối ưu hơn so với 18 tháng đầu triển khai.
Câu hỏi thường gặp
Tạo và hoán đổi ETF in-kind là gì?
In-kind là khi thành viên ủy quyền chuyển hoặc nhận trực tiếp tài sản cơ sở (như BTC) khi tạo hoặc hoán đổi chứng chỉ ETF, thay vì phải đổi sang tiền mặt trước. Đây là cách các ETF vàng, cổ phiếu vận hành lâu nay. ETF tiền điện tử chỉ được áp dụng từ tháng 7/2025.
Hoán đổi in-kind có giúp ETF Bitcoin miễn thuế không?
Không phải miễn thuế, nhưng hiệu quả thuế được cải thiện rõ rệt với người nắm giữ dài hạn. Quá trình hoán đổi in-kind không phát sinh thuế trong quỹ, nên tránh được phân phối thuế khi xử lý yêu cầu hoán đổi. Bạn vẫn phải nộp thuế khi tự bán chứng chỉ ETF có lãi, nhưng ít gặp rủi ro bị phân phối thuế ngoài ý muốn khi chỉ nắm giữ.
Nhà đầu tư tiết kiệm được bao nhiêu khi dùng in-kind so với tạo tiền mặt?
Tiết kiệm đến từ việc loại bỏ trượt giá mua bán, giảm thuế phát sinh trong quỹ, và bám sát NAV hơn giúp giảm chênh lệch giá khi giao dịch. Với các quỹ như IBIT xử lý hàng tỷ đô la/ngày, tổng tiết kiệm cộng dồn cho nhà đầu tư lên tới hàng triệu USD mỗi năm.
Những ETF tiền điện tử nào hỗ trợ tạo và hoán đổi in-kind?
Quyết định ngày 7/2025 của SEC áp dụng cho các ETP Bitcoin và Ethereum giao ngay trên Nasdaq, Cboe BZX và NYSE Arca. Bao gồm các sản phẩm từ BlackRock, Fidelity, ARK 21Shares, VanEck, Grayscale và các đơn vị khác. Các ETP cho tài sản số mới như SOL, XRP dự kiến cũng sẽ áp dụng in-kind ngay từ đầu.
Kết luận
Tạo và hoán đổi in-kind không phải sáng kiến mới. Đây là quy trình tiêu chuẩn giúp ETF trở thành cấu trúc quỹ hiệu quả thuế nhất tài chính truyền thống hàng chục năm qua. Đến tháng 7/2025, SEC mới cho phép ETF tiền điện tử áp dụng cơ chế này.
Kết quả: giá ETF sát hơn giá thật do AP không còn phải mua bán BTC trên thị trường khi xử lý dòng tiền, hiệu quả thuế tốt hơn do quỹ không còn phát sinh thuế mỗi lần hoán đổi, và tổng chi phí sở hữu ETF tiền điện tử cũng giảm so với nắm giữ giao ngay. Với nhà đầu tư đã sở hữu IBIT, FBTC hoặc bất kỳ ETF BTC/ETH giao ngay nào, đây là nâng cấp cấu trúc vận hành mà bạn không cần thao tác gì. Với ai đang cân nhắc giữa ETF và nắm giữ trực tiếp, chi phí đã chuyển lợi thế nghiêng về ETF.
Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin, không phải là lời khuyên tài chính hay đầu tư. Giao dịch tiền điện tử tiềm ẩn rủi ro đáng kể. Hãy nghiên cứu kỹ trước khi quyết định.
