Giải Thích Quản Trị Blockchain: Trên Chuỗi vs Ngoài Chuỗi (Cập Nhật 2026)

Những Điều Cốt Yếu

• Quản trị blockchain đề cập đến các quy tắc, quy trình và cấu trúc xác định cách ra quyết định trong một mạng lưới blockchain.

• Mô hình quản trị có thể là trên chuỗi – tự động hóa bằng mã lập trình, hoặc ngoài chuỗi – dựa vào thảo luận cộng đồng và quyết định ngoài hệ thống.

• Quản trị hiệu quả giúp đảm bảo việc nâng cấp mạng lưới, giải quyết tranh chấp và duy trì bền vững lâu dài mà không cần kiểm soát tập trung.

• Các blockchain khác nhau áp dụng cấu trúc quản trị riêng, có blockchain phân quyền cao, có blockchain dựa vào tổ chức nền tảng hay đội ngũ cốt lõi.

• Hiểu về quản trị là điều thiết yếu với người dùng, lập trình viên và nhà đầu tư tham gia vào hệ sinh thái phi tập trung.

Quản trị blockchain là những quy trình và cơ chế mà theo đó các mạng lưới blockchain và cộng đồng tiền mã hóa đưa ra quyết định về thay đổi giao thức, nâng cấp và định hướng tổng thể. Nói đơn giản, quản trị blockchain là cách các quy tắc được quyết định, áp dụng và thay đổi theo thời gian. Khi hệ sinh thái crypto phát triển, quản trị trở thành chủ đề quan trọng – các dự án khác nhau thử nghiệm nhiều mô hình để cân bằng giữa phân quyền, hiệu quả và lợi ích các bên liên quan. Bài viết này phân tích nền tảng của quản trị blockchain, so sánh mô hình trên chuỗi và ngoài chuỗi, khám phá các khung DAO, nêu bật các ví dụ tiêu biểu như Ethereum và Polkadot, đồng thời xem xét xu hướng quản trị phi tập trung đến năm 2025.

Quản Trị Blockchain Là Gì?

Quản trị blockchain bao gồm khung quy tắc và thủ tục bỏ phiếu xác định cách một blockchain tiến hóa. Điều này gồm các vấn đề ai có thể đề xuất thay đổi (ví dụ nâng cấp phần mềm hoặc tinh chỉnh thông số), cách các đề xuất đó được duyệt, và làm sao để giải quyết tranh chấp hoặc chia tách chuỗi. Quản trị tốt giúp blockchain thích ứng, cải tiến theo thời gian mà không bị một trung tâm kiểm soát, duy trì niềm tin giữa cộng đồng người dùng, lập trình viên phân tán.

Nếu trong các tổ chức truyền thống, quyết định được đưa ra bởi lãnh đạo hoặc hội đồng quản trị, thì các mạng blockchain hướng tới quản trị phi tập trung – nghĩa là các quyết định được thực hiện tập thể bởi những người tham gia (như chủ sở hữu coin, vận hành node, đại diện được ủy quyền) theo các quy tắc minh bạch. Quản trị hiệu quả là yếu tố sống còn vì nó ảnh hưởng đến bảo mật, nâng cấp và khả năng tồn tại dài hạn của mạng lưới. Một blockchain quản trị kém có thể trì trệ hoặc tách nhánh, trong khi blockchain quản trị tốt sẽ phát triển ổn định khi công nghệ và nhu cầu thay đổi.

Các yếu tố chính của quản trị:

• Quy trình Ra Quyết Định: Cách đề xuất (nâng cấp, thay đổi thông số, v.v.) được đưa ra và quyết định (ví dụ bằng bỏ phiếu chủ sở hữu token, thợ đào, lập trình viên cốt lõi).

• Sự Tham Gia: Ai có quyền bỏ phiếu hoặc ảnh hưởng – chẳng hạn bỏ phiếu theo trọng số token (mỗi coin một phiếu) hoặc cơ chế khác.

• Tính Minh Bạch: Quy tắc quản trị thường được mã hóa hoặc ghi chép rõ ràng để ai cũng biết cách ra quyết định (đúng tinh thần mã nguồn mở và minh bạch của blockchain).

• Khả Năng Sửa Đổi: Quy trình thay đổi chính bản thân quản trị (meta-governance) khi cần, đảm bảo hệ thống có thể tự hoàn thiện quy tắc.

Khi blockchain phát triển, hai mô hình quản trị lớn xuất hiện: quản trị trên chuỗi và ngoài chuỗi. Hãy cùng tìm hiểu từng mô hình và sự khác biệt.

Quản Trị Trên Chuỗi vs Ngoài Chuỗi Trong Crypto

Quản trị trên chuỗi nhúng các quy tắc ra quyết định trực tiếp vào mã của blockchain, cho phép bỏ phiếu và kết quả (như nâng cấp giao thức) được thực thi tự động qua hợp đồng thông minh. Việc bỏ phiếu thường thực hiện qua token quản trị hoặc coin gốc, chủ sở hữu bỏ phiếu theo tỷ lệ tài sản. Cách tiếp cận này mang tính chính thức và tự động.

Ngược lại, quản trị ngoài chuỗi dựa vào các quy trình phi chính thức bên ngoài blockchain. Thảo luận, bỏ phiếu diễn ra trên diễn đàn, mạng xã hội, kết quả được triển khai qua phát hành phần mềm chứ không tự động. Phương pháp này đề cao đồng thuận cộng đồng nhưng có thể chậm và dễ tranh cãi.

Bitcoin và Ethereum là ví dụ tiêu biểu cho quản trị ngoài chuỗi, sử dụng các đề xuất cải tiến (BIP/EIP) được thảo luận ngoài chuỗi và thông qua khi đạt đồng thuận rộng rãi. Còn dự án như Tezos và Polkadot lại triển khai quản trị trên chuỗi, chủ sở hữu token trực tiếp bỏ phiếu đề xuất. Tezos cho phép tự động nâng cấp, Polkadot áp dụng mô hình linh hoạt với các cuộc trưng cầu liên tục để đảm bảo sự bao quát trong quyết định.

Tóm lược điểm khác biệt chính:

• Quản Trị Trên Chuỗi: Bỏ phiếu chính thức trên blockchain, quy tắc được thực thi bằng mã. Ưu điểm: minh bạch, quyết định được thực hiện ngay, cấu trúc quyền lực rõ ràng theo token. Nhược điểm: dễ nghiêng về phe nắm nhiều token (nguy cơ tài phiệt), mã không thể bao hàm mọi tinh tế của con người, có thể bị tấn công nếu ai đó gom phần lớn token.

• Quản Trị Ngoài Chuỗi: Quá trình con người, xã hội ngoài sổ cái; triển khai qua cập nhật client. Ưu điểm: linh hoạt, có không gian thảo luận/lặp lại, không cần token mới có thể đóng góp (một phần mang tính thực lực). Nhược điểm: chậm, kém minh bạch (quyết định có thể diễn ra trong các nhóm kín?), có thể gây chia rẽ nếu không đạt đồng thuận.

Trên thực tế, nhiều blockchain pha trộn cả hai – dù có bỏ phiếu trên chuỗi, vẫn thường có thảo luận, vận động ngoài chuỗi trước đó. Ngược lại, hệ thống ngoài chuỗi cuối cùng cũng có thể xác nhận quyết định bằng hành động trên chuỗi (hard fork...). Cùng điểm qua một vài ví dụ thực tế về từng mô hình.

Ví Dụ Mô Hình Quản Trị Trên Chuỗi

• Tezos: Tezos dùng quy trình bỏ phiếu trên chuỗi để nâng cấp giao thức, cho phép người sở hữu XTZ đề xuất và bỏ phiếu thay đổi. Thiết kế tự sửa đổi này giúp tránh chia tách chuỗi, Tezos đã nâng cấp thành công nhiều lần nhờ cơ chế này.

• EOS: Ra mắt 2018, EOS thử nghiệm quản trị trên chuỗi với hiến pháp và hệ thống bỏ phiếu gồm 21 Block Producers. Tuy nhiên, dự án bị chỉ trích vì tính tập trung, khi các bên lớn như sàn giao dịch nắm quyền bỏ phiếu vượt trội.

• Polkadot: Ban đầu có hội đồng và trưng cầu công khai, Polkadot chuyển sang Gov2 (OpenGov) vào năm 2022, cho phép bất kỳ ai khởi tạo trưng cầu. Mô hình này đề cao phân quyền, cho phép nhiều đề xuất đồng thời với các biện pháp bảo vệ phù hợp tầm quan trọng từng đề xuất. Đến 2025, mô hình quản trị của Polkadot được coi là tiên tiến, cộng đồng làm chủ và giải quyết tốt các thách thức.

• DAO trên Ethereum Layer 1: Nhiều giao thức Ethereum như MakerDAO hay Uniswap áp dụng quản trị trên chuỗi qua cấu trúc DAO, cho phép chủ token bỏ phiếu thay đổi. Đây là quản trị trên chuỗi cấp ứng dụng dù layer cơ sở Ethereum được quản trị ngoài chuỗi.

Ví Dụ Mô Hình Quản Trị Ngoài Chuỗi

• Bitcoin: Bitcoin quản trị phi chính thức, dựa vào đánh giá ngang hàng và đồng thuận cộng đồng, không có cơ chế bỏ phiếu trên chuỗi. Việc thay đổi mất thời gian đạt đồng thuận nhưng đảm bảo sự ổn định, đổi lại tiến độ nâng cấp chậm.

• Ethereum: Ethereum cũng quản trị ngoài chuỗi, áp dụng quy trình Đề xuất Cải tiến Ethereum (EIP). Các thay đổi được thảo luận giữa các nhà phát triển rồi thực hiện dựa trên đồng thuận thay vì bỏ phiếu chính thức, duy trì yếu tố cộng đồng.

• Khác: Nhiều chuỗi công khai khác cũng dựa vào quản trị ngoài chuỗi, như Litecoin và Solana, thường do đội ngũ hoặc foundation định hướng. Mô hình này phù hợp giai đoạn đầu nhưng có thể gặp khó khi xảy ra tranh chấp.

Token Quản Trị Và DAO

Một bước tiến lớn của quản trị blockchain là sự lên ngôi của token quản trị và các DAO (Tổ chức tự trị phi tập trung). Token quản trị, phổ biến từ khoảng 2017 và nở rộ mùa DeFi 2020, trao quyền bỏ phiếu cho người nắm giữ, ảnh hưởng các quyết định như thay đổi phí, tính năng, phân bổ ngân quỹ. Ví dụ, token UNI của Uniswap cho phép bỏ phiếu điều chỉnh cấu trúc phí.

Bỏ phiếu thường diễn ra trên chuỗi, các đề xuất được thảo luận trước khi chủ token bỏ phiếu. Nếu đạt đủ tỷ lệ và thông qua, thay đổi được thực thi bởi hợp đồng thông minh quản trị hoặc đội ngũ cốt lõi.

DAO là tổ chức trên blockchain được quản trị bằng hợp đồng thông minh. DAO có thể điều hành giao thức, đầu tư, nhóm xã hội… cho phép ra quyết định phi tập trung. Các framework như Aragon, DAOstack, Snapshot, Moloch giúp tạo DAO với quy tắc tuỳ chỉnh. Đến 2025, công cụ DAO đã phát triển, hỗ trợ tính năng như bỏ phiếu bậc hai, ủy quyền phiếu, nổi bật là thực hành ủy quyền cho đại diện tích cực và hội đồng đa chữ ký cho các quyết định vận hành.

So Sánh Quản Trị: Ethereum vs Polkadot

Để minh họa khác biệt giữa quản trị ngoài chuỗi và trên chuỗi, hãy so sánh Ethereum và Polkadot tính đến 2025:

• Quản Trị Ethereum: Chủ yếu ngoài chuỗi, do nhóm phát triển cốt lõi và quy trình đề xuất EIP dẫn dắt. Thay đổi giao thức dựa trên đồng thuận xã hội giữa lập trình viên và các bên liên quan, không phải bỏ phiếu trực tiếp của holder ETH. Các nâng cấp lớn như The Merge 2022 và danksharding 2024-2025 được quyết định qua thảo luận chuyên sâu, người dùng chọn tham gia bằng cách cập nhật phần mềm. Cách này giúp tránh chia tách chuỗi nhưng đồng thuận về vấn đề phức tạp có thể chậm.

• Quản Trị Polkadot: Hoàn toàn trên chuỗi và linh hoạt, cho phép bất kỳ holder DOT nào đề xuất trưng cầu và bỏ phiếu bất kỳ lúc nào. Nhờ đó quyết định được đưa ra nhanh hơn, và đến cuối 2025 đã thông qua nhiều đề xuất từ nâng cấp runtime đến tài trợ dự án. Polkadot thúc đẩy sự tham gia qua hệ thống bỏ phiếu cam kết và ủy quyền, đảm bảo cộng đồng rộng lớn hơn. Tuy vậy, duy trì tỷ lệ tham gia đủ cao vẫn là thách thức.

Tóm lại, Ethereum thiên về mô hình cẩn trọng, dựa vào xã hội; Polkadot tiêu biểu cho dân chủ trên chuỗi, phản ánh triết lý bảo mật và phân quyền khác nhau.

Ưu & Nhược Điểm Quản Trị Trên Chuỗi

Cả hai mô hình quản trị đều có những người ủng hộ mạnh mẽ trong cộng đồng crypto. Tổng kết lại:

Quản Trị Trên Chuỗi – Ưu điểm:

• Minh Bạch & Bất Biến: Tất cả phiếu bầu và đề xuất đều công khai trên sổ cái. Có thể kiểm tra rõ ràng quyết định nào đã được đưa ra, khi nào và bởi ai (địa chỉ nào). Điều này tăng lòng tin vào kết quả.

• Hiệu Quả & Nhanh: Quyết định có thể thực thi tự động ngay sau khi bỏ phiếu kết thúc – không cần phối hợp cập nhật thủ công nếu thay đổi nằm trong đề xuất. Nhờ đó cải tiến nhanh hơn (không phải chờ thợ đào/validator cập nhật).

• Tiếng Nói Trực Tiếp Cho Chủ Sở Hữu: Chủ sở hữu token ảnh hưởng trực tiếp đến mạng lưới theo tỷ lệ nắm giữ. Mang lại cảm giác được làm chủ với nhà đầu tư/người dùng. Đây là dân chủ cơ học: ai đầu tư vào mạng (giữ token) thì có quyền quyết định.

• Tránh Bế Tắc: Nếu thiết kế tốt, bỏ phiếu trên chuỗi tránh cảnh bế tắc – ví dụ chỉ cần đa số hoặc siêu đa số, thay vì tranh cãi vô tận. Ép quyết định về hai lựa chọn, có thời hạn rõ ràng.

• Đổi Mới Về Quản Trị: Hệ thống trên chuỗi dễ thử nghiệm các ý tưởng quản trị mới (bỏ phiếu bậc hai, bỏ phiếu cam kết, thị trường phiếu bầu, v.v.) vì mọi thứ đều bằng mã. Việc lập trình tính năng quản trị mới dễ hơn nhiều so với phối hợp quy trình ngoài chuỗi.

Quản Trị Trên Chuỗi – Nhược điểm:

• Nguy Cơ Tài Phiệt: Quyền bỏ phiếu gắn với sở hữu token đồng nghĩa người giàu hoặc cá mập đầu tiên có thể chi phối quyết định. Điều này làm tổn hại tính phân quyền nếu một vài tổ chức tích trữ phần lớn token. Ví dụ, nếu sàn giao dịch hoặc quỹ đầu tư nắm lượng lớn token, họ có thể thao túng kết quả.

• Thờ Ơ Bỏ Phiếu: Rất nhiều holder không tham gia bỏ phiếu dẫn đến tỷ lệ tham gia thấp. Nếu chỉ một nhóm nhỏ tích cực bỏ phiếu, họ kiểm soát kết quả. Dự án thử khuyến khích và ủy quyền nhưng vẫn là thách thức.

• Lỗi Hợp Đồng Thông Minh/Tấn Công: Nếu quy trình quản trị nằm trong mã, mọi lỗi đều mang tính hủy diệt. Đã xuất hiện trường hợp kẻ tấn công tích tụ (hoặc vay mượn qua flash loan) token để thông qua đề xuất xấu – ví dụ năm 2022, hacker chiếm đa số trong một dự án DeFi và rút hết tiền. Cần thiết kế chắc chắn (khóa thời gian, audit, quorum bằng token) để hạn chế.

• Nội Chiến Trên Chuỗi: Bỏ phiếu liên tục có thể gây mệt mỏi hoặc chia phe, cộng đồng phân hóa thành nhóm bỏ phiếu. Có thể xảy ra chiến tranh quản trị trên chuỗi – hiếm nhưng cần cảnh giác.

• Không Đảm Bảo Quyết Định Chất Lượng: Trên chuỗi không đồng nghĩa quyết định luôn tốt. Người bỏ phiếu có thể không chuyên, dễ bị tác động hoặc thao túng, dẫn đến quyết định thiển cận. Trái lại, quản trị ngoài chuỗi thường do chuyên gia công nghệ nắm vai trò lớn, có thể có lợi với vấn đề kỹ thuật phức tạp.

Quản Trị Ngoài Chuỗi – Ưu điểm:

• Linh Hoạt & Có Ngữ Cảnh: Con người có thể thảo luận chi tiết, thương lượng, cân nhắc yếu tố ngoài chuỗi. Không bị ràng buộc bởi quy tắc cứng nhắc, nên xử lý được tình huống bất thường. (Ví dụ phản ứng với khủng hoảng hoặc lỗi bằng cách phối hợp sửa nhanh, như vụ rollback sau hack DAO trên Ethereum – quyết định nhiều tranh cãi nhưng phù hợp bối cảnh).

• Bao Gồm Hơn Chủ Token: Quy trình ngoài chuỗi có thể thu nhận ý kiến lập trình viên, người dùng không nhiều token, nhà nghiên cứu... Ảnh hưởng từ danh tiếng, đóng góp chứ không chỉ là tài sản. Điều này giúp đầu vào thực lực hơn (dù quyền quyết định cuối vẫn ở nhóm vận hành node).

• Ngăn Quyết Định Vội Vàng: Tốc độ chậm, cân nhắc kỹ càng là rào chắn với quyết định hấp tấp. Khó có bên nào đơn lẻ thúc đẩy thay đổi nhanh; nguyên tắc cốt lõi (như giới hạn 21 triệu Bitcoin) cực kỳ khó thay đổi nếu thiếu đồng thuận thuyết phục.

• Tính Chính Danh Xã Hội: Nếu làm tốt, xây dựng đồng thuận ngoài chuỗi giúp đa số đồng lòng, khi thay đổi xảy ra thì cộng đồng đều ủng hộ. Giảm cảm giác “không biết bỏ phiếu này diễn ra”.

• Chống Lại Việc Gom Token: Vì quyết định cuối cùng do người dùng chọn phần mềm chạy, kẻ tấn công không thể chỉ mua token rồi áp đặt thay đổi trừ khi cộng đồng thực sự tự nguyện chạy mã đó. Rào chắn xã hội này vô hiệu hóa nguy cơ hacker mua đa số token để thao túng.

Quản Trị Ngoài Chuỗi – Nhược điểm:

• Chậm & Có Thể Bế Tắc: Đạt đồng thuận xã hội mất nhiều thời gian. Nâng cấp quan trọng có thể mất nhiều năm hoặc bị đình trệ nếu tranh cãi kéo dài (ví dụ tranh luận tăng kích thước block Bitcoin thời 2015-2017 dẫn đến bế tắc rồi chia tách thành Bitcoin Cash). Không có bỏ phiếu chính thức nên khó xác định khi nào đã đạt đồng thuận.

• Kém Minh Bạch/Khó Tiếp Cận: Người dùng phổ thông khó biết cách tham gia hay nói chuyện với ai. Phần lớn hoạt động trên GitHub hoặc call dev – môi trường không phải ai cũng quen thuộc. Nguy cơ nhóm nhỏ (dev cốt lõi, foundation) thao túng quyết định trong bóng tối, thành technocracy. Dù thảo luận công khai, hiểu được lại cần chuyên môn.

• Không Thi Hành Ngay: Dù đã đồng ý ngoài chuỗi, vẫn phải chờ thợ đào/validator, sàn giao dịch cập nhật phần mềm. Một số có thể trì hoãn (ví dụ thợ đào từng phản đối EIP-1559 vì giảm phí của họ, dù cuối cùng vẫn thông qua). Nếu thiểu số không cập nhật, có nguy cơ chia tách chuỗi.

• Khó Đo Lường Ý Kiến: Không có bỏ phiếu trên chuỗi nên khó đo sát ý kiến tổng thể cộng đồng. Phải dùng chỉ báo gián tiếp (bình chọn forum, mạng xã hội, signal hashpower), nhưng dễ bị thao túng (Sybil attack…). Điều này khiến quyết định đôi khi mơ hồ hoặc vẫn bị tranh cãi sau khi triển khai.

• Ít Đổi Mới Về Công Cụ Quản Trị: Quản trị ngoài chuỗi không dễ áp dụng các mô hình bỏ phiếu mới, tự động hóa. Chủ yếu chỉ là phối hợp xã hội. Do đó, tiến bộ về quản trị thường chậm hoặc phụ thuộc phần mềm ngoài chuỗi (như Snapshot để bình chọn ý kiến) thay vì tận dụng thế mạnh của blockchain.

Cả hai mô hình đều đang tiến hóa. Nhiều dự án hướng tới mô hình lai: thảo luận ngoài chuỗi để sàng lọc ý tưởng, rồi dùng cơ chế trên chuỗi để chính thức hóa quyết định. DAO phi tập trung là ví dụ điển hình: thảo luận cộng đồng (ngoài chuỗi, forum) trước khi bỏ phiếu trên chuỗi chốt kết quả cuối cùng. Ngay cả Bitcoin cũng bổ sung các cơ chế như signal của thợ đào, soft fork kích hoạt bởi người dùng (UASF) nhằm đưa thêm cấu trúc vào quy trình.

Xu Hướng Quản Trị Phi Tập Trung (2023–2025)

Đến tháng 12/2025, quản trị blockchain là lĩnh vực rất năng động với nhiều thử nghiệm. Các xu hướng đáng chú ý vài năm qua:

• Quỹ DAO & Quản Trị Quỹ: Nhiều dự án xây quỹ lớn cho cộng đồng tự điều hành, đối mặt thách thức như tránh thiên vị. Đến 2024–2025, thảo luận phân bổ quỹ phổ biến, một số DAO như Uniswap, Compound lập hội đồng để tăng hiệu quả quản trị, kết hợp thực tiễn doanh nghiệp nhưng vẫn đặt holder token làm trung tâm.

• Ủy Quyền & Tăng Tỷ Lệ Tham Gia: Để khắc phục tỷ lệ tham gia thấp, dự án như Optimism khuyến khích ủy quyền phiếu, giúp tăng tỷ lệ tham gia. Công cụ như Tally, Boardroom hỗ trợ, nâng tỷ lệ tham gia hơn 20%. Đến 2025, công cụ tìm kiếm đại diện tốt hơn ra đời, giúp ủy quyền dựa trên profile và lịch sử.

• Khuyến Khích Bỏ Phiếu (Chống Thờ Ơ): Để chống thờ ơ, DAO thử thưởng token cho người tham gia. Nhưng thưởng lẻ tẻ không hiệu quả, nên chuyển sang cấu trúc dài hạn như staking token quản trị để nhận thưởng. Mục tiêu là tăng sự đa dạng trong tham gia thay vì để một vài tiếng nói chi phối.

• Bảo Mật Quản Trị: Để ngăn tấn công quản trị, nhiều giao thức áp dụng circuit-breaker, khóa thời gian bỏ phiếu (2–7 ngày) để cộng đồng xem xét lại đề xuất được duyệt. Quy định quorum kép, giới hạn cá voi và thử nghiệm bỏ phiếu bậc hai được đưa vào để hạn chế cá nhân quá mạnh.

• Công Nhận DAO Về Pháp Lý: Đến 2025, nhiều nơi ghi nhận DAO là pháp nhân, tăng trách nhiệm giải trình. Điều này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm pháp lý của người tham gia, một số DAO lập đội ngũ kiểm duyệt pháp lý cho các đề xuất.

• Đổi Mới Trong Quản Trị: Năm 2025, công cụ AI hỗ trợ phân tích đề xuất, ý tưởng chọn hội đồng quản trị ngẫu nhiên (Sortition) xuất hiện nhằm tăng quy mô quản trị khi cộng đồng lớn mạnh.

• Quản Trị Liên Giao Thức: Nhiều giao thức DeFi sở hữu token của nhau, meta-governance ra đời: một DAO bỏ phiếu cho đề xuất của DAO khác bằng token mình nắm giữ, thúc đẩy hợp tác chéo dự án.

Kết Luận

Quản trị blockchain đã phát triển vượt bậc từ thời "đồng thuận thô và chạy mã". Ngày nay, nó bao hàm từ quản trị ngoài chuỗi không chính thức (như Bitcoin, Ethereum) đến quản trị trên chuỗi chính thức (như Tezos, Polkadot). Mỗi mô hình phản ánh triết lý khác nhau về ổn định và phân quyền, không có mẫu số chung.

Đến 2025, xu hướng nghiêng về phân quyền, tham gia trực tiếp nhiều hơn qua bỏ phiếu trên chuỗi và cộng đồng DAO. Nhiều dự án ban đầu tập trung đang hướng đến phân quyền dần về quản trị. Đồng thời, mô hình lai phát triển, kết hợp thảo luận ngoài chuỗi với bỏ phiếu trên chuỗi và nền tảng như Snapshot để tăng số người tham gia.

Bản chất, quản trị blockchain là quản lý cộng đồng phi tập trung mà không cần trung tâm. Quản trị trên chuỗi đem lại minh bạch, tự động; ngoài chuỗi giúp linh hoạt, vận dụng kinh nghiệm con người. Tìm mô hình lai hiệu quả như OpenGov của Polkadot hay các thử nghiệm DAO là then chốt.

Là người dùng hay nhà đầu tư, bạn nên hiểu quản trị của blockchain hoặc giao thức DeFi mình chọn và tích cực tham gia để định hình tương lai phi tập trung. Quản trị blockchain vẫn là phép thử phối hợp tập thể, không ngừng tiến hóa khi chúng ta rút kinh nghiệm từ thực tiễn crypto.

Bên cạnh quản trị, một phần cốt lõi của thế giới crypto là chức năng giao dịch – nơi sàn Phemex tỏa sáng. Bạn muốn áp dụng kiến thức crypto? Phemex là sàn giao dịch an toàn, thân thiện với đầy đủ công cụ nâng cao, phí thấp, bảo mật cao, giúp cả người mới lẫn trader giàu kinh nghiệm tự tin giao dịch crypto.